Miasto Ząbki

Ząbki – miasto i gmina miejska w województwie mazowieckim, w powiecie wołomińskim _(adm.), na równinie wołomińskiej _(geogr.), położone w aglomeracji warszawskiej - bezpośrednio graniczy z Miastem stołecznym Warszawa, z jego pólnocno-wschodniej strony.

13 października 1533 - pierwsza wzmianka o Ząbkach: Król Zygmunt I Stary podpisał akt lokowania wsi królewskiej Wola Zabiele na terenie jego własności - królewskiego Lasu Zabiele. Pierwotna nazwa wsi pochodziła od nazwy lasu.
Osobą wyznaczoną do utworzenia wsi był Jan Zambek z Grochowa. Po założeniu wsi Jan Zambek został jej pierwszym wójtem, a na mocy przysługujących mu praw, zmienił nazwę wsi z Wola Zabiele na Wola Zambkowa. Dokładna data tej zmiany pozostaje nieznana.

Człon WOLA oznaczał ZWOLNIONY Z PODATKÓW - na czas rozwijania wsi, sprowadzania osadników, budowania dróg, gospodarze byli albo całkowicie, albo częściowo zwolnieni z płacenia podatków na rzecz króla. Wg zapisów z 1565 roku gospodarze odprowadzali już podatki, ale człon "wola" nadal był przypisany do wsi, co może oznaczać, że podatki te były obniżone w porównaniu z innymi wsiami.

1565 r - druga wzmianka o wsi królewskiej o nazwie Ząbkowa Wola. W latach 1619-1620 opisywana jako Ząmbkowa Wola.
Nazwa z 1565 roku pochodzi z opracowania Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk z 1967 roku, w którym w zapisach nazw miejscowości modernizowano nosówki i zamieniano m.in. ąm na ą. Brzmienie z 1620 roku Ząmbkowa Wola, może świadczyć, że w opracowaniu z 1565 roku zastosowano właśnie modernizację nosówki, i nazwa wsi od początku brzmiała Ząmbkowa Wola zgodnie z tą, jaką przyjął jej pierwszy wójt - Jan Zambek.

Około 1780 roku, w związku z utworzeniem Folwarku Ząbki (część wsi została włączona do folwarku, a część pozostała wsią, nazywaną także Dobrami Ząbki), usunięto człon "wola" o zmieniono nazwę wsi królewskiej Wola Zambkowa / Ząbkowa na Ząbki.

1 lipca1952 r. wieś Ząbki stała się siedzibą Gromadzkiej Rady Narodowej - inaczej założono gminę wiejską. W skład gminy wchodziły dwie gromady: Ząbki i Drewnica. Drewnica została przejęta z gminy Marki. Jednocześnie na skutek przeniesienia starostwa powiatowego z Radzymina do Wołomina, Gmina Ząbki weszła w skład powiatu wołomińskiego.

29 września 1954 r. gmina Ząbki, na skutek reformy wprowadzającej gromady w miejsce gmin, została przekształcona w gromadę Ząbki.

1 stycznia 1956 r. Ząbki zostały podniesione do rangi osiedla - inaczej otrzymały prawa osiedla.

9 XII 1966 r. Ząbki otrzymały prawa miejskie - Rozporządzenie weszło w życie z dniem 1 stycznia 1967 roku.

29 maja 1987 roku ustanowiono Herb Miasta Ząbki.

Populacja
36 622 mieszkańców, zameldowanych na pobyt stały.
(stan na dzień 10 grudnia 2024 r.)


Struktura powierzchni
Według danych z dnia 15 maja 2012 roku, udostępnionych przez UM Ząbki, Miasto Ząbki zajmuje obszar 1 098,9 ha (10,99 km²).

W tym m.in.:

• użytki rolne - 197,2 ha
• użytki leśne - 325,3 ha
• użytki zabudowane i zurbanizowane - 558,4 ha

Na stronie BIP Ząbki dostępny jest Plan Zagospodarowania Miasta Ząbki, zawierający wykaz rodzajów gruntów.

Wśród ciekawostek dotyczących użytków Miasta Ząbki, można przytoczyć dysproporcję pomiędzy nieużytkami zajmującymi 14,4 ha, a terenami rekreacyjno-wypoczynkowi o powierzchni 4,7 ha.

Ząbki są najmniejszą gminą w powiecie wołomińskim - powierzchnia miasta stanowi 1,16% powierzchni powiatu.

Powered by Targeo® | AutoMapa®

Rys historyczny

"Leżące na granicy Warszawy miasto sięga swoją historią XVI w. Była to wieś królewska zwana Wolą Ząbkowską (właściwie Wolą Zambkową - przypis red.), przy trakcie łączącym Pragę ze wsią Klembów.

Dzierżawcą wsi był chorąży liwski Bartłomiej Zaliwski. Około 1580 r. zmieniono nazwę na Ząbki.

W XIX w. właścicielem Ząbek zostaje Adam hr. Ronikier. Na terenach o wielkich pokładach iłu buduje ciegielnie, wyrabiające "karpiówkę" i cegłę maszynową.

W związku z budową kolei z Warszawy do Petersburga, otwartej w 1862 następuje rozwój miejscowości. Ludność napływowa otrzymuje zatrudnienie w cegielniach Ronikiera. Z inicjatywy Warszawskiego Towarzystwa Pomocy Lekarskiej i Opieki nad Psychicznie Chorymi powstaje w 1903 roku Szpital Psychiatryczny "Drewnica".

Mieścił się on w dawnych budynkach koszar kozackich, powstałych w przejętym przez władze carskie folwarku Leona Drewnickiego. W roku 1915 E. Kierbedziowa funduje kilka kolejnych pawilonów.

W roku 1911 następuje parcelacja majątku Ronikiera. Powstaje "Towarzystwo Budowy Miasta-Ogrodu Ząbki". Projekt osiedla wykonał architekt T. Tołwiński. Powstaje szereg willi i budynków mieszkalnych w tzw. stylu dworkowym. Planowano budowę około 60 bloków 4-piętrowych. W nowowybudowanych willach mieszkali m.in. M. Jankowski v-ce prezydent Warszawy, przy ulicy Słowackiego zamieszkał gen. W. Sikorski. W willi przy ul. Gdyńskiej mieszkali M. Przybyłko-Potocka i A. Szyffman.

Do obiektów zabytkowych zaliczyć należy kościół parafialny, murowany, wzniesiony w roku 1936, rozbudowany po roku 1980. Do ciekawszych architektonicznie obiektów należy wzniesiony przy ulicy Budkiewicza dom mieszkalny zwany pałacem.

Do dnia dzisiejszego zachował się w ogólnym zarysie układ przestrzenny z siatką ulic dawnego "Miasta-Ogrodu Ząbki". Zdegradowana została wartość architektoniczna tego obszaru, poprzez parcelację na coraz mniejsze działki i nową zabudowę." ¹

Rys geologiczny

"W Drewnicy brak osadów lodowcowych, za to można się tam przyjrzeć utworom trzeciorzędowym i alluwialnym. W cegielni hr. Ronikiera "Ząbki", pod cienką warstwą gleby zalegają pstre iły, pod nimi siwe, głebiej czarne, a w końcu "mułek", jak tutejsi robotnicy nazywają szary drobny tłustawy utwór piaszczysty. Głębsze z tych warstw trzeciorzędu można oglądać tylko w zimie, kiedy prowadzone są roboty i woda wypompowana. Z utworów alluwialnych wskażę na obecność torfu i wydm."²

zdjęcie torfowisk w Drewnicy, wykonane przez St. Lencewicza w 1912 r.

¹ - tekst pochodzi z opracowania Zabytki województwa warszawskiego jako element mazowieckiego krajobrazu kulturowego z 1992 roku, autorstwa Hanny Orzechowskiej i Andrzeja Zalewskiego, wydanego nakładem Centrum Promocji Turystycznej woj. warszawskiego.

² - tekst pochodzi z artykułu "Zarys geologiczny okolic Warszawy, autorstwa St. Lencewicza, opublikowanego na łamach Tygodnika Krajoznawczego i Illustrowanego "ZIEMIA", Nr 4. Rok III. wydanego w Warszawie 27 stycznia 1912.